VTC News đã có cuộc phỏng vấn với ông Tim McCormack, Giám đốc Chương trình bảo tồn rùa châu Á để đánh giá mức độ "nguy hiểm" đối với cụ Rùa.

- Ông nhận xét gì khi nhìn cụ Rùa Hồ Gươm đang bị thương do lưỡi câu chùm?
Đây là lần đầu tiên biết và nhìn thấy cụ Rùa bị dính lưỡi câu, nhưng tôi cũng không quá ngạc nhiên vì Trung tâm cũng có thời gian theo dõi về cụ khá nhiều. Tôi cũng biết rằng hoạt động câu cá diễn ra khá thường xuyên ở Hồ Gươm, việc cụ mắc lưỡi câu trở thành chuyện dễ hiểu.

Chúng tôi cũng từng thấy người dân sử dụng lưỡi câu chùm để bắt rùa tai đỏ làm cảnh, sau khi lớn lên, họ thả về hồ. Khi đó, nhiều người lại tiếp tục thả lưỡi câu để câu loài rùa này, dẫn đến khả năng cụ Rùa bị dính phải lưỡi câu là rất lớn, vì cụ có kích thước lớn hơn rất nhiều so với rùa tai đỏ. Dù tôi không ngạc nhiên về vấn đề này, nhưng đây đúng là lần đầu tiên nhìn thấy bức ảnh cụ Rùa dính lưỡi câu như thế.

- Tính mạng của cụ Rùa đang bị đe dọa nghiêm trọng?
Có thể kể ra rất nhiều mối hiểm họa cho cụ Rùa ở Hồ Gươm. Đầu tiên là có quá nhiều sinh vật và nhiều hoạt động xung quanh Hồ Gươm; vấn đề ô nhiễm môi trường, xả thải cũng là mối họa. Hiện tại UBND TP Hà Nội đang cố gắng cải thiện môi trường nước là giải pháp tốt, nhưng đến nay không thấy tiến hành nạo vét nữa.

Như đã nói ở trên, người dân sử dụng lưỡi câu để câu cá, nhưng chẳng may con cá đó to và nuốt cả lưỡi câu. Nếu lưỡi câu tồn tại trong bụng con cá đó, cụ Rùa mà ăn phải thì càng nguy hiểm hơn.

Bên cạnh đó, vấn đề vứt túi nilon, vật chất khó phân hủy xuống dưới hồ, khi cụ Rùa ăn vào cũng là điều đáng lo ngại. Chúng ta từng thấy có trường hợp khi rùa chết, người ta mổ ra và có thấy túi nilon trong bụng không phân hủy. Từ đó, nên xem xét bảo vệ rùa Hồ Gươm và khu vực sinh cảnh bên ngoài nữa, vì đây là một trong 4 cá thể còn sống sót trên thế giới.

- Theo ông điều cần thiết phải làm ngay lúc này là gì, trong tình trạng cụ Rùa bị thương?
Cụ Rùa thể hiện điều gì đó thiêng liêng, vì thế không phải ai cũng được đụng vào cụ. Ban đầu nên chụp thật nhiều ảnh và theo dõi. Tuy nhiên, nếu lưỡi câu đó không ra thì trường hợp xấu nhất là cụ sẽ chết. Vì thế, sẽ tính đến phương án phải "đụng" vào người cụ để lấy lưỡi câu. Nhưng cũng sẽ có nhiều rủi ro khi bắt cụ Rùa, thế nên làm được điều này cần sự ủng hộ của cơ quan chức năng rất cao; đồng thời có thể nhờ chuyên gia tư vấn quốc tế có nhiều kinh nghiệm về cá thể rùa mai mềm có kích cỡ tương đương rùa Hoàn Kiếm.

Tôi nghĩ nếu ở hồ ngoài chắc cụ bị bắt lâu rồi. Còn hồ Hoàn Kiếm thì không ai dám bắt vì cụ biểu tượng cho sự bí mật, thiêng liêng.

- Vậy ở Việt Nam, nên thực hiện biện pháp bảo vệ cụ Rùa như thế nào?
Nếu như ở hồ Hoàn Kiếm có đội bảo vệ là rất tốt. Quan trọng là việc thực thi pháp luật, quy định bảo vệ cụ Rùa, đề ra chế tài biện pháp nào đó như bắt gặp người dân đánh bắt hoặc câu cá trái phép sẽ phạt số tiền nhất định sẽ giảm hiện tượng ảnh hưởng không tốt đến cụ Rùa hồ Gươm.

Nếu đội bảo vệ, người thi hành không thực hiện đúng chức trách, như từng thấy nhiều về vấn đề bảo tồn ở các vườn quốc gia của Việt Nam, thì có thể tiến hành sa thải để thành viên khác tốt hơn, cũng là biện pháp bảo vệ cụ Rùa.

- Điều đó có nghĩa công tác bảo tồn động vật quý hiếm nói chung và cụ Rùa nói riêng còn chưa hợp lý?
Ở Việt Nam có quy định về bảo vệ chung cho loài rùa, sách đỏ Việt Nam có tới 16 loài, Nghị định 32 quy định về 7 loài, nhưng việc thực thi lại không tốt. Nếu không thực thi theo pháp luật thì tất cả viết ra chỉ nằm trên giấy tờ.

Một số điểm trong luật pháp cũng nên thay đổi. Hiện rùa Hoàn Kiếm chưa được liệt kê trong Nghị định 32 – Nghị định bảo vệ động vật hoang dã của Việt Nam. Giả sử nếu cụ Rùa nằm trong Nghị định 32 thì sẽ có nhiều biện pháp bảo tồn cụ Rùa và cá thể rùa khác ở Việt Nam. Sách Đỏ chỉ có ý nghĩa về bảo tồn chứ không có ý nghĩa trong thực thi pháp luật.

Không những vậy, cần thay đổi thái độ và nhận thức của một số người. Người ta chưa nhìn thấy giá trị mỹ thuật, thiêng liêng, tự nhiên mà chỉ nghĩ đến giá trị kinh tế, cố gắng làm sao để bắt và buôn bán mang lợi cho cá nhân.

Nhân dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, có thể đề xuất giải pháp, tạo cuộc thi để mọi người đưa ra ý tưởng đề xuất bảo vệ cụ Rùa, từ đó có nhiều biện pháp bảo vệ cụ Rùa hơn. Đến khi kỷ niệm 2000 năm Thăng Long - Hà Nội thì hay xem mọi người nói gì về lễ 1000 năm này, làm được gì để bảo vệ giá trị lịch sử này.

Trong lịch sử, Rùa có kích thước lớn, sống trong sông ao hồ phổ biến nên dễ làm thịt. Do đó cần có biện pháp ngay từ bây giờ nếu chưa quá muộn. Rùa Hoàn Kiếm đang bên bờ tuyệt chủng, cần tiến hành bảo vệ nếu không sẽ biến mất trong tương lai gần.

VTC