Vừa rồi có con voi nhà bị chết, dư luận ở Đắc Lắc lại có dịp bày tỏ sự lo lắng cho đàn voi nhà chẳng còn lại bao nhiêu cá thể. Nhìn vào số lượng voi nhà biến động theo thời gian do nhóm nghiên cứu Đại học Tây Nguyên công bố, sẽ không khỏi giật mình: Từ 502 con năm 1985 chỉ còn lại 60 con năm 2010. Trong số này, chỉ có 3 con voi vị thành niên, 43 con trung niên, 9 con lớn tuổi, 5 con thuộc hàng “lão voi”.

Về sinh sản, hiện chỉ có 0,6% số voi cái có khả năng làm mẹ. Từ thực tế này, nhóm nghiên cứu dự báo cá thể voi nhà cuối cùng sẽ biến mất trong vòng 20 - 25 năm tới nếu không có giải pháp thúc đẩy sinh sản và bổ sung từ voi rừng. Tuy nhiên, từ năm 2006 đến nay, tốc độ suy giảm đàn voi nhà đã chậm lại, chỉ mất có 4 con; trong đó, một con chết già, một con chết bệnh, một con kéo gỗ bị rơi xuống vực, một con bị kẻ gian sát thương lâu ngày mới chết. Đây là một tín hiệu đáng mừng, nhưng chuyện bảo tồn voi không vì thế mà ít cấp bách hơn.

Bảo tồn voi nhà là bảo tồn một nét văn hóa độc đáo của các tộc người thiểu số Tây Nguyên. Những cuộc săn voi hoành tráng, nghệ thuật thuần dưỡng voi rừng, lễ nhập buôn cho voi, lễ cúng sức khỏe voi, kể công voi, khóc voi... là những sinh hoạt văn hóa đẹp như huyền thoại. Vậy mà huyền thoại ấy đang biến mất, biến mất trong khi đàn voi nhà vẫn đang hiện hữu. Chuyện bắt đầu từ sự dịch chuyển quyền sở hữu đàn voi từ nghệ nhân - tức nài voi hoặc người có kinh nghiệm săn bắt, thuần dưỡng voi rừng - sang các tổ chức, cá nhân làm du lịch.

Ngày xưa voi là biểu tượng của sự giàu có, quyền uy thì nay nó là gánh nặng cho người sở hữu vì nuôi voi rất tốn kém. Trong khi đó, các công ty du lịch sẵn sàng bỏ ra hàng trăm triệu đồng để mua voi, hằng tháng trả lương cho nài voi. Do vậy, hiện chỉ còn 35 con voi được các gia đình người bản địa ở Đắc Lắc nuôi giữ, số còn lại đã bán cho các doanh nghiệp làm du lịch. Quá trình này đã biến nghệ nhân voi thành nài voi làm thuê. Tại vùng Bản Đôn, hiện số nghệ nhân không còn voi là 29/31.

Lao động