Các nhà khoa học chỉ nói chung chung rằng, rùa Hồ Gươm có xuất xứ từ Thanh Hóa, Hòa Bình, Phú Thọ, Yên Bái, Hà Tây (cũ)… chứ tuyệt nhiên không nói rõ địa điểm cụ thể là hồ nào, sông nào, suối nào.
 

Người dân dọc sông Hồng coi loài mai cứng mới là rùa.

Ngay như hồ Đồng Mô (Ba Vì, Hà Nội), là hồ nước được các nhà khoa học để ý, nghiên cứu kỹ lưỡng và nghi ngờ có rùa khổng lồ từ mấy chục năm nay, song thông tin mà các nhà khoa học cung cấp cho bạn đọc chỉ là: “Phát hiện loài rùa có nguồn gốc với rùa Hồ Gươm tại hồ nước cách Hà Nội 60km về phía Tây!”. Chỉ đến khi một “ông rùa” bò ra khỏi hồ, bơi lõm bõm ở sông Tích Giang và được báo chí thế giới loan tin ầm ĩ, thì người ta mới biết rằng, hồ Đồng Mô có “rùa Hồ Gươm”.

Chẳng thế mà chuyện một ông xã đội trưởng dùng súng AK bắn chết một “cụ rùa” ở Yên Bái từ năm 1984, được hầu hết các “nhà rùa học” nước ta và rất nhiều nhà khoa học yêu rùa trên thế giới biết đến, song hàng triệu người dân Việt Nam yêu mến “cụ rùa” Hồ Gươm vẫn không hay biết.
 

Còn "cụ rùa" Hồ Gươm thì người ta gọi là con giải.

Tôi lang thang nhiều ngày dọc các hồ nước lớn ven sông Hồng từ ngã ba Bạch Hạc, qua huyện Cẩm Khê, Sông Thao, Thanh Ba, Yên Lập, Hạ Hòa của tỉnh Phú Thọ, đến tận huyện Trấn Yên của Yên Bái hỏi về loài rùa khổng lồ, song ai cũng lắc đầu không biết. Nhưng ai cũng bảo: “Rùa bé lắm, chỉ có con giải là to thôi, to như con giải ở Hồ Gươm ấy!”.

Tôi vô cùng yêu mến “nhà rùa học” Hà Đình Đức, người đã có trọn 15 năm nghiên cứu “cụ rùa” Hồ Gươm, và nhất nhất khẳng định rùa Hồ Gươm là loài rùa mới, có tên Rafetus Leloii, chứ không phải là con giải như hầu hết các nhà khoa học trong nước và thế giới phát biểu. Nhưng chuyện 100% người dân ở vùng đất dọc ven sông Hồng gọi “cụ rùa” Hồ Gươm là con giải, thì tôi cũng đành phải gọi “cụ rùa” Hồ Gươm là con giải cho dễ hỏi thăm.
 

Hoàng hôn trên đầm Minh Quân.

Cứ lần dò hỏi han dọc bờ sông Hồng, rồi tôi cũng có được địa chỉ của một người nổi tiếng… khắp xã Minh Quân (Trấn Yên, Yên Bái), đó là ông Hoàng Xuân Bốn. Ông Bố nổi tiếng chỉ vì từ chục năm nay, liên tiếp có các nhà khoa học, có cả những ông Tây da trắng, cao lênh khênh đi ôtô xịn tìm gặp, thậm chí ăn ở nhà ông nhiều ngày chỉ để chụp ảnh, quay phim, ngắm nghía cái mai và cái sọ con giải đã mục.

Họ tỉ mẩn hỏi ông về tập tính loài giải, cách săn giải, cách phát hiện ra giải và kết cục là họ muốn có một câu trả lời: Đầm Minh Quân còn giải khổng lồ hay không? Mỗi khi ra về, họ đều ngỏ lời được đẽo một mẩu mai rùa bằng đầu tăm để đem đi phân tích.

Với người dân nơi dây, chuyện ông Bốn sở hữu cái mai rùa thì chả có gì đáng nói, bởi người dân nơi đây thường xuyên ninh mai rùa khổng lồ để nấu chuối xanh, hoặc đem nấu cao như nấu cao khỉ, đem pha với rượu uống tăng cường… khả năng đàn ông.
 

Hoàng Xuân Bốn vừa trải qua cơn tai biến.

Đã có không biết bao nhiêu lượt nhà khoa học trong và ngoài nước dựng lều, hoặc ở trọ trong các gia đình bên đầm Minh Quân, cái đầm khổng lồ ngay sau nhà ông Hoàng Xuân Bốn, chỉ để mong tìm được câu trả lời: Đầm còn rùa hay không? Họ thất bại hay thành công thì có giời mới biết. Dù có may mắn chụp được ảnh cụ rùa ngóc đầu lên mặt nước thở phì phò như trâu, hoặc bới được cả đống trứng rùa to như trứng ngỗng trên đảo lau sậy, thì họ cũng chả dại gì mà công bố cho đám săn “ba ba” mai mềm khổng lồ mò đến hành nghề.

Loanh quanh mãi ở mấy cái đập của đầm Minh Quân, rồi tôi cũng tìm thấy nhà ông Hoàng Xuân Bốn.
 

Ông Bốn kể về vụ săn rùa.

Dù bị liệt nửa người, dù trí nhớ qua cơn "địa chấn" tai biến đã không còn rành mạch, song khi hỏi về vụ sát hại con giải khổng lồ, ông Hoàng Xuân Bốn vẫn kể lại với giọng vừa hào  hứng vừa… sờ sợ.

VTC News